15. Narodowe czytanie: „Dziady” Adama Mickiewicza

W niedzielne popołudnie na dziedzińcu MCK SOKÓŁ dramat Mickiewicza zabrzmiał w niecodziennej formule czytania performatywnego zatytułowanego „Misterium Guślarza”, przygotowanego przez Teatr Towarzystwa Dramatycznego MCK SOKÓŁ oraz Teatr Robotniczy im. Bolesława Barbackiego.

„Dziady. Część II” to utwór, w którym zaciera się granica pomiędzy światem żywych i umarłych. Obrzęd przywoływania duchów stał się w nowosądeckiej realizacji punktem wyjścia do stworzenia teatralnej opowieści o pamięci, winie, miłości, cierpieniu i konsekwencjach ludzkich wyborów. Czytanie zostało pomyślane jako żywy obrzęd, który stopniowo odsłaniał przed publicznością kolejne postaci i historie. Aktorzy nie ograniczali się do interpretacji tekstu Mickiewicza. Ruch, gest, kostium, rekwizyty oraz działania sceniczne nadawały słowu dodatkowy wymiar, budując kolejne obrazy i emocje. Ważnym elementem przedstawienia była również przestrzeń. Publiczność nie pozostawała wyłącznie obserwatorem wydarzeń rozgrywających się na scenie – część działań aktorskich przenosiła się poza jej obręb, dzięki czemu obrzęd symbolicznie obejmował także zgromadzonych widzów.

W centrum misterium pozostawał Guślarz, prowadzący uczestników przez kolejne etapy obrzędu. Przywoływane przez niego duchy przynosiły historie o ludzkich doświadczeniach, niespełnieniu, cierpieniu i odpowiedzialności za własne czyny. Szczególne znaczenie miał finał z udziałem Widma/Gustawa. Jego obecność od początku związana była z przestrzenią publiczności, a powrót na zajmowane wcześniej miejsce stał się ostatnim, symbolicznym obrazem misterium. Pozostając pośród żywych, bohater nie należał już jednak do ich świata. Całość dopełniała oprawa muzyczna, która nie pełniła wyłącznie funkcji ilustracyjnej. Współtworzyła rytm obrzędu, wyznaczała tempo działań scenicznych i budowała atmosferę kolejnych odsłon przedstawienia.

W realizacji opracowanej przez Elwirę Michalską zachowano oryginalne brzmienie tekstu Adama Mickiewicza, łącząc je z autorską koncepcją scenariusza, układów scenicznych i działań aktorskich.

W czytaniu performatywnym udział wzięli:
Guślarz Ziemi – Mieczysław Filipczyk
Guślarz Duchów – Janusz Michalik
Starzec (Strażniczka pamięci), Chór, Chór ptaków – Barbara Soboń–Gurba
Aniołek (Rózia) – Iga Lenartowicz
Aniołek (Józio), Kruk – Xawery Michalski
Widmo, Chór – Zbigniew Dziedzic
Sowa, Chór, Chór ptaków nocnych – Halina Lenartowicz
Dziewczyna (Zosia), Pasterka, Chór ptaków – Wiktoria Bołoz
Upiór, Gustaw – Krzysztof Smaga.

„Misterium Guślarza” było próbą spojrzenia na „Dziady” nie tylko jako na dzieło literackie, ale także jako na tekst, który może być przeżywany poprzez słowo, obraz, ruch i wspólnotowe doświadczenie teatru. Narodowe Czytanie w Nowym Sączu stało się dzięki temu nie tylko spotkaniem z klasyką polskiej literatury, lecz także wejściem w niezwykły, niepokojący i wciąż aktualny świat Mickiewiczowskiego obrzędu.