Wiśniowski Jarmark Rzemiosł i Zawodów Tradycyjnych – lokalna tradycja w działaniu

Dwuletni projekt (2018-2019) zainicjowany został wspólnie przez przedstawicieli lokalnej społeczności i zespół badaczy. Wbrew nazwie, która sugerować może popularne dziś jednorazowe i jednowymiarowe przedsięwzięcia eventowe, składa się z wielu konsekwentnie ze sobą połączonych działań. Ukierunkowany jest na wypełnienie znaczących luk w zakresie inwentaryzacji, dokumentacji, ochrony, interpretacji i popularyzacji wybranego – przez samych mieszkańców – aspektu różnorodnego, pogranicznego dziedzictwa kulturowego Gminy Wiśniowa (powiat myślenicki, województwo małopolskie).
Głównym celem projektu jest zbadanie współczesnych znaczeń, funkcji i przemian profesji: rzemiosł, rękodzieła, lokalnego przetwórstwa oraz wszelkiej twórczości i produkcji gminnej – uchodzących wśród tamtejszej społeczności jako aktywności tradycyjne – w szerszym kontekście społeczno-kulturowym. Jednym z nich jest kontekst popularnych dziś działań na rzecz umacniania tożsamości lokalnej oraz prób budowania wspólnotowości wokół rodzimych tradycji (ich roli w życiu kulturowym: społecznym, religijnym, kulturalnym i ekonomicznym mieszkańców).

Czy tradycje te – co niezwykle istotne zidentyfikowane bezpośrednio przez samych przedstawicieli lokalnej społeczności jako znacząca część ich spuścizny – traktowane są przez nią również jako współczesny potencjał prorozwojowy (kulturotwórczy, społeczny, turystyczny etc.) mogący przyczynić się do rozpoznania oraz wykorzystania konkretnych zasobów niematerialnego i materialnego dziedzictwa gminy? Takie podejście wpisuje się w założenia Konwencji UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, według której dziedzictwem tym są różnorodne praktyki kulturowe realizowane przez członków danej wspólnoty w określonej przestrzeni kulturowej i w określonym kontekście kulturowym z użyciem związanych z nimi określonych artefaktów, z którymi członkowie tej wspólnoty nadal się utożsamiają (tj. czują się ich spadkobiercami i kontynuatorami). Tradycyjne profesje odwołują się bezpośrednio do dziedziny/domeny nazwanej w konwencji jako umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym.

Istotnym elementem projektu jest próba zbadania jak w pamięci lokalnej społeczności gminy funkcjonują tytułowe jarmarki, które (wg ksiąg parafialnych) odbywały się na tych terenach od ok. XVII wieku oraz jaki mają one związek z tradycyjnymi profesjami współcześnie. Jednym z zamierzeń lokalnych inicjatorów projektu jest bowiem próba ich reaktywacji (idea: cykliczne wielowymiarowe wydarzenie aktywizujące i integrujące różne grupy twórców i odbiorców). Ten rodzaj praktyki – szczególnie we współczesnej formie – wpisuje się z kolei w dziedzinę/domenę, która we wspomnianej konwencji nosi nazwę zwyczaje, rytuały i obrzędy świąteczne. Ponadto projekt ma za zadanie przybliżyć jak w świadomości współczesnych mieszkańców rysuje się wielokulturowe dziedzictwo rzemieślniczo-rękodzielnicze tamtejszych pogranicznych terenów, które ukształtowało się m.in. poprzez obecność społeczności żydowskiej trudniącej się głównie handlem.

Założenia

Multimedialny materiał pozyskany i opracowany przez badaczy Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz pracowników Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Wiśniowej przy aktywnym współudziale lokalnej społeczności podczas etnograficznych badań terenowych upowszechniony zostanie w atrakcyjnej formie odpowiadającej współczesnym kontekstom kulturowym zróżnicowanych odbiorców:
  • problemowej, ilustrowanej tematycznej monografii (forma drukowana i elektroniczna), która z założenia nie będzie tzw. klasyczną monografią gminy X – ani historyczną, ani etnograficzną; nie będzie też miała formy encyklopedii gminnych twórców ludowych, chociaż zawarte w niej będą sylwetki respondentów. Zadaniem publikacji jest bowiem przede wszystkim przedstawienie i interpretacja jednego konkretnego wymiaru dziedzictwa tamtejszego regionu – szeroko pojętych tradycyjnych profesji – w działaniu;
  • internetowej interaktywnej mapy tradycyjnych profesji: rzemiosł, rękodzieła, lokalnych produktów i ich twórców (charakter crowdsourcingowy – mieszkańcy gminy na bieżąco sami będą mogli rozbudowywać bazę): http://wisniowskijarmark.gokis-wisniowa.pl/;
  • wystawy prezentującej stare fotografie mieszkańców przedstawiające tytułowe tradycje rzemieślnicze, rękodzielnicze, wytwórcze i przetwórcze oraz dawne lokalne jarmarki w działaniu, a także współczesne portrety ich narratorów tj. twórców, rzemieślników, rękodzielników, wśród których prowadzone były badania terenowe – po zakończeniu projektu wystawa dostępna będzie również w formie wirtualnej na stronie projektu;
  • tematycznych filmów stworzonych przez absolwentów warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, specjalność: sztuka nowych mediów, które będą pełnić rolę nie tylko dokumentacji całego przedsięwzięcia, ale również formę profesjonalnych materiałów promujących Gminę Wiśniową;
  • multimedialnego, wirtualnego i "tradycyjnego" (w postaci kart inwentarzowych) katalogów gorsetów z terenów gminy (będących własnością lokalnych mieszkańców i instytucji) - wyniku inwentaryzacji przeprowadzonej w trakcie projektu z inicjatywy lokalnych regionalistów i twórców (teren gminy to nadal sprawnie funkcjonujące "zagłębie" hafciarstwa i krawiectwa strojów ludowych/regionalnych);
  • konferencji/debat oraz animacyjnych spotkań praktyków i teoretyków;
  • tematycznych widowisk współtworzonych przez różne pokolenia mieszkańców działających w lokalnym ruchu artystycznym, folklorystycznym;
  • wieńczącego projekt jarmarku, który w swoim zamierzeniu bazować będzie na wspomnianych dawnych, cyklicznych jarmarkach wiśniowskich (współtworzonego w różnym wymiarze i charakterze przez mieszkańców a przede wszystkim przez wszystkich zidentyfikowanych w trakcie projektu przedstawicieli tradycyjnych profesji: rzemieślników, wytwórców, przetwórców, rękodzielników, twórców, artystów etc).

O projekcie

Projekt dofinansowany został ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, program „Kultura ludowa i tradycyjna” oraz ze środków Gminy Wiśniowa.

Patronat naukowy nad projektem sprawuje Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Ponadto patronat merytoryczny sprawuje Narodowy Instytut Dziedzictwa, Stowarzyszenie Twórców Ludowych oraz Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ.

Projekt swoim patronatem honorowym objął także Marszałek Województwa Małopolskiego oraz Starosta Powiatu Myślenickiego. Wśród patronatów medialnych należy wymienić Pismo Folkowe oraz portal Kultura Ludowa.pl.

Koordynator naukowo-merytoryczny projektu: dr Joanna Dziadowiec-Greganić, adiunkt w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, przewodnicząca ds. akademickich i badawczych sekcji młodych Międzynarodowej Organizacji Sztuki Ludowej IOV World – organizacji konsultacyjnej UNESCO i ECOSOC
Koordynator organizacyjny projektu: Agnieszka Dudek, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Wiśniowej.

Więcej informacji o projekcie znajdą Państwo na stronie projektu: wisniowskijarmark.gokis-wisniowa.pl.